Παρασκευή 18 Ιανουαρίου 2019
x

ΠΩΣ ΝΑ ΕΝΤΟΠΙΣΕΤΕ ΤΑ FAKE NEWS - Η ΕΥΘΥΝΗ ΤΩΝ ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΩΝ

Πώς μπορεί ο αναγνώστης να ελέγξει ένα δημοσίευμα – Τι προτείνει ο επιβραβευμένος με υποτροφία της Google καθηγητής του ΑΠΘ, Νίκος Παναγιώτου

Στην εποχή της μετα-αλήθειας, όπου η αξία της πληροφορίας δεν συνίσταται τόσο στη σχέση της με γεγονότα και στοιχεία όσο στο πόσο εντυπωσιάζει και τελικά γίνεται αποδεκτή από τον δέκτη της, οι ψευδείς ειδήσεις (fake news) αποτελούν ένα συνεχώς αυξανόμενο φαινόμενο του διαδικτύου, είτε  με εντυπωσιακούς τίτλους και εξωφρενικές “αποκαλύψεις” είτε ως δημοσιογραφικό λάθος στον βωμό της άμεσης ενημέρωσης (όπως πχ στη μετάδοση θανάτου του σκηνοθέτη Νίκου Γαβρά, “είδηση” που μετέδωσε ένας ψεύτικος λογαριασμός στο twitter). Τα τελευταία χρόνια, μάλιστα, έχουν αποτελέσει εργαλείο κυβερνητικής προπαγάνδας και εκπομπής αντισυστημικών και ακροδεξιών μηνυμάτων.

Προκειμένου να καταπολεμηθεί το φαινόμενο της παραπληροφόρησης, οι ευθύνες βαρύνουν τόσο τον αναγνώστη μίας “είδησης”, που πρέπει να γίνει ενεργός και να καταναλώσει χρόνο στην επαλήθευση ενός δημοσιεύματος (δείτε παρακάτω) όσο και τα ίδια τα ΜΜΕ, τα οποία, σύμφωνα με τον καθηγητή στο τμήμα Δημοσιογραφίας και ΜΜΕ του ΑΠΘ και υπότροφο της Google σε έρευνα για τη ψηφιακή δημοσιογραφία, Νίκο Παναγιώτου, πρέπει να προχωρήσουν σε επαναπροσδιορισμό του δημοσιογραφικού μοντέλου.

«Πρέπει να αλλάξει η νοοτροπία του ποιος θα μεταδώσει πρώτος την είδηση, αλλά και το μοντέλο του “αντιγράφω και επικολλώ” (“copy and paste journalism”). Πρέπει επίσης να επανακαθοριστεί το τι θεωρείται δημοσιογραφική πηγή και το κατά πόσο οι δημοσιογράφοι, με τους ρυθμούς με τους οποίους εργάζονται καθημερινά στα newsrooms των ενημερωτικών sites, έχουν τη δυνατότητα και τον χρόνο να χρησιμοποιούν τα εργαλεία επαλήθευσης μιας πληροφορίας», λέει ο κ. Παναγιώτου, οποίος θα είναι εκ των ομιλητών σε εκδήλωση για τα fake news, που διοργανώνει στη Θεσσαλονίκη το GRESTART, Δίκτυο Διαλόγου για μια Σύγχρονη Ελλάδα, τη Δευτέρα 14 Ιανουαρίου στις 17:00 στην αίθουσα εκδηλώσεων της ΕΣΗΕΜ-Θ. Για το ζήτημα θα συζητήσουν εννέα δημοσιογράφοι της πόλης, με συντονίστρια τη δικηγόρο Μελίνα Δερμεντζοπούλου (δείτε εδώ).



Σύμφωνα με τον κ. Παναγιώτου, έχει επικρατήσει ένα μοντέλο ταχύτητας στην ενημέρωση που λειτουργεί σε βάρος της έρευνας, ενώ χαρακτηρίζει επιτακτικό να αποκατασταθεί η εμπιστοσύνη των ΜΜΕ με το κοινό τους. «Τα μέσα ενημέρωσης πρέπει να ξαναβρούν τον ρόλο της εξακρίβωσης των πληροφοριών και του ελέγχου της εξουσίας. Δεν πρέπει να αυτοεξευτελίζονται και να κάνουν εντυπωσιακά ρεπορτάζ, ή “θέματα” όπως για το πόσο είναι το μέγεθος του χιονιού. Αυτό το μοντέλο δημιουργεί γενικά μία “δημοσιογραφία της κραυγής”, που χτίζει ένα κοινό το οποίο θέλει όλο και περισσότερο αίμα και τραγωδία», αναφέρει.

Ο ίδιος εκτιμάει ότι παρά τη δημοφιλία των fake news, υπάρχει ένα διεθνές κοινό της σοβαρής δημοσιογραφίας που κερδίζει έδαφος. «Θεωρώ ότι αυτό που μένει στον κόσμο δεν είναι το μέσο που δημοσιεύει κάτι γρήγορα χωρίς να το ελέγξει, αλλά το μέσο που έχει αποκαλύψει 5-10 σοβαρές ειδήσεις», σημειώνει ο κ. Παναγιώτου.

Επισημαίνει, ακόμη, την εργαλειοποίηση της παραπληροφόρησης από αντισυστημικές ομάδες, όπως για παράδειγμα την περίπτωση των “κίτρινων γιλέκων” στη Γαλλία, που πέρασαν στην κοινή γνώμη ως μία αυθόρμητη λαϊκή αντίδραση, όταν εκ των κορυφαίων μελών τους είναι στελέχη του ακροδεξιού κόμματος της Λεπέν.

Πώς θα εντοπίσετε τα fake news

Η εξέταση ενός δημοσιεύματος για το κατά πόσο είναι αξιόπιστο ή hoax είναι μία απαιτητική και κάποιες φορές επίπονη διαδικασία. Υπάρχουν διαθέσιμα στο διαδίκτυο εργαλεία και βάσεις δεδομένων που ελέγχουν στοιχεία ενός δημοσιεύματος προκειμένου να το κατατάξουν στην κατηγορία true ή fake. Και αυτά, όμως, απαιτούν χρόνο και καλή γνώση της χρήσης τους, που ένας μέσος αναγνώστης δεν διαθέτει.

Υπάρχουν, ωστόσο, απλά βήματα που μπορεί να ακολουθεί ο καθένας, ώστε να βγάλει συμπέρασμα για το εάν η είδηση που διαβάζει είναι πραγματική ή επινοημένη. Πρόκειται, ουσιαστικά, για ερωτήσεις που πρέπει να κάνει ο χρήστης στον εαυτό του, όπως:

Έλεγχος του συντάκτη (εάν δεν υπάρχει όνομα και το δημοσίευμα παραθέτει “αποκαλυπτικά στοιχεία” είναι συνήθως fake): Τον γνωρίζουμε; Τον θεωρούμε αξιόπιστο; Τι ρεπορτάζ έχει υπογράψει στο παρελθόν;

Έλεγχος του μέσου:

- Ποιο είναι το όνομα του ιστοτόπου; Συνήθως sites με πολύ εντυπωσιακά ονόματα δεν θεωρούνται κατ’ αρχήν αξιόπιστα.

- Από πότε έχει παρουσία; Κάθε πότε δημοσιεύονται άρθρα; Ένα site με σταθερούς ρυθμούς μετάδοσης ειδήσεων έχει περισσότερες πιθανότητες να είναι αξιόπιστο.

- Είναι υπερβολικός ο τίτλος; Τίτλοι με λέξεις όπως ΣΟΚ, ΣΟΚΑΡΙΣΤΙΚΟ, ΔΕΝ ΘΑ ΤΟ ΠΙΣΤΕΥΕΤΕ, που κάποιες φορές ακολουθούνται και από αρκετά θαυμαστικά είναι σε πολλές περιπτώσεις clickbaits και τα δημοσιεύματα δεν ανταποκρίνονται στην πραγματικότητα.

- Υπάρχουν “νεκρά” links; Εάν υπάρχουν πολλά, είναι ύποπτο σημάδι.

- Γίνονται εντός του κειμένου αναφορές σε αξιόπιστες πηγές; Σε αυτό το στάδιο απαιτείται ο έλεγχος όσων αποδίδονται σε μία αξιόπιστη πηγή, καθώς υπάρχει το φαινόμενο να μεταδίδονται δηλώσεις ή αποτελέσματα ερευνών που είτε δεν έχουν γίνει είτε έχουν αλλοιωθεί.

- Υπάρχουν ορθογραφικά, συντακτικά και γραμματικά λάθη; Όσο περισσότερα είναι τόσο μεγαλύτερη η πιθανότητα να πρόκειται για hoax.

- Φαντάζουν υπερβολικά όσα γράφει το δημοσίευμα; Ο αναγνώστης θα πρέπει να τηρεί τον γενικό κανόνα που λέει ότι όσο πιο τρανταχτό είναι κάτι που υποστηρίζεται τόσο πιο ατράνταχτες αποδείξεις θα πρέπει να έχει.

- Έχει λογική συνοχή; Δημοσιεύματα με λογικά σφάλματα δεν θα πρέπει να λαμβάνονται σοβαρά υπόψιν.




A+
A-







ΕΠΙΣΤΡΟΦΗ ΣΤΗΝ ΑΡΧΗ ΤΟΥ ΑΡΘΡΟΥ